Οι κύστεις ωοθηκών είναι μικροί σάκοι γεμάτοι υγρό που σχηματίζονται στις ωοθήκες. Οι περισσότερες κύστεις είναι καλοήθεις και συνήθως δεν προκαλούν συμπτώματα. Συχνά υποχωρούν από μόνες τους, χωρίς να απαιτείται θεραπεία.
Πόσο συχνές είναι;
Οι κύστεις ωοθηκών είναι εξαιρετικά συχνές, ιδιαίτερα σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Στη φάση αυτή της ζωής, το σώμα δημιουργεί φυσιολογικά ωοθυλάκια κάθε μήνα στο πλαίσιο της ωορρηξίας. Κάποιες φορές, αυτά τα ωοθυλάκια δεν “σπάνε” όπως προβλέπεται και συνεχίζουν να γεμίζουν με υγρό, σχηματίζοντας κύστεις.
Τύποι κύστεων
Οι πιο κοινοί τύποι κύστεων περιλαμβάνουν:
Λειτουργικές κύστεις: Εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου. Μπορεί να είναι:
- Ωοθυλακικές κύστεις: Όταν ένα ωοθυλάκιο δεν απελευθερώνει το ωάριο.
- Κύστεις ωχρού σωματίου: Όταν μετά την ωορρηξία παραμένει υγρό στον χώρο όπου βρισκόταν το ωάριο.
Δερμοειδείς κύστεις (τερατώματα): Περιέχουν ιστούς όπως τρίχες, δόντια ή λίπος. Είναι καλοήθεις αλλά μπορεί να μεγαλώσουν αρκετά.
Ενδομητριώματα: Οφείλονται στην ενδομητρίωση. Περιέχουν παλαιό αίμα και μπορεί να προκαλέσουν έντονο πόνο ή/και υπογονιμότητα.
Κύστεις σε κύηση: Μπορεί να εμφανιστούν κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης και συνήθως υποχωρούν μόνες τους.
Πολυκυστικές ωοθήκες: Στο σύνδρομο PCOS, πολλές μικρές κύστεις αναπτύσσονται λόγω ορμονικής ανισορροπίας. Δεν χρειάζονται αφαίρεση, αλλά το σύνδρομο αυτό καθαυτό απαιτεί θεραπεία.
Φλεγμονώδεις κύστεις: Προκαλούνται μετά από σοβαρές λοιμώξεις που φτάνουν στις ωοθήκες ή στις σάλπιγγες και μπορεί να περιέχουν πύον.
Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, οποιαδήποτε νέα κύστη χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, καθώς ο κίνδυνος κακοήθειας είναι υψηλότερος σε σχέση με νεότερες γυναίκες.
Συμπτώματα
Οι κύστεις ωοθηκών είναι συχνά ασυμπτωματικές. Ωστόσο, όταν υπάρχουν συμπτώματα, περιλαμβάνουν:
- Πόνο ή πίεση χαμηλά στην κοιλιά (συνήθως στη μία πλευρά)
- Αίσθημα φουσκώματος ή πληρότητας
- Συχνοουρία ή πίεση στην κύστη
- Πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή
- Ξαφνικό, οξύ κοιλιακό πόνο (σε περίπτωση ρήξης ή συστροφής της ωοθήκης)
- Αιμορραγία μεταξύ περιόδων ή μετά την εμμηνόπαυση
Η ρήξη κύστης μπορεί να προκαλέσει αιφνίδιο και έντονο πόνο. Η συστροφή της ωοθήκης είναι επείγουσα κατάσταση που συνοδεύεται από ναυτία, έμετο και έντονο κοιλιακό άλγος. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται σε:
- Γυναικολογική εξέταση
- Διακολπικό ή κοιλιακό υπερηχογράφημα: Είναι η πιο συχνή και αξιόπιστη εξέταση. Μπορεί να αποκαλύψει το μέγεθος, τη μορφολογία, το περιεχόμενο και την αγγείωση της κύστης.
- Εξετάσεις αίματος:
CA-125: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση κινδύνου κακοήθειας, ιδίως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
Τεστ εγκυμοσύνης: Χρήσιμο για να αποκλειστεί κύστη σχετιζόμενη με κύηση. - Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί μαγνητική τομογραφία (MRI) ή αξονική (CT) για καλύτερη απεικόνιση.
Πώς αντιμετωπίζονται;
Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από την ηλικία, το είδος, το μέγεθος της κύστης και τα συμπτώματα.
Παρακολούθηση
Συνιστάται για μικρές, ασυμπτωματικές κύστεις σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Περιλαμβάνει επανέλεγχο με υπερηχογράφημα σε 6 και 12 εβδομάδες.
Σε κάποιες περιπτώσεις προτείνονται αντισυλληπτικά χάπια για την πρόληψη νέων λειτουργικών κύστεων.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Ενδείκνυται όταν:
- Η κύστη είναι >5-10 εκατοστά
- Δεν υποχωρεί ή εάν μεγαλώνει
- Προκαλεί έντονο πόνο ή επιπλοκές
- Υπάρχει υποψία κακοήθειας
Η επέμβαση μπορεί να είναι λαπαροσκοπική (με μικρές τομές και ταχύτερη ανάρρωση) ή λαπαροτομία (σε πιο πολύπλοκες περιπτώσεις ή υποψία καρκίνου).
Επηρεάζουν τη γονιμότητα;
Οι περισσότερες κύστεις δεν επηρεάζουν τη γονιμότητα. Ωστόσο, προβλήματα μπορεί να υπάρξουν σε περιπτώσεις:
- Ενδομητρίωσης
- PCOS
- Καρκίνου ωοθηκών
Γι’ αυτό, σε γυναίκες που επιθυμούν εγκυμοσύνη, η θεραπευτική στρατηγική προσαρμόζεται ανάλογα.
Οι κύστεις ωοθηκών είναι συχνές και συνήθως καλοήθεις. Η τακτική παρακολούθηση, ο γυναικολογικός έλεγχος και το υπερηχογράφημα είναι βασικά εργαλεία για την πρόληψη επιπλοκών. Αν και τις περισσότερες φορές δεν απαιτείται θεραπεία, είναι σημαντικό να γνωρίζετε πότε να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες μας, επισκεφθείτε τη σελίδα Υπηρεσίες.
Σεραφείμ Χ. Πούσιας M.D, M.Sc, Ph.D
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
