Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, γνωστό ως PCOS, είναι μία από τις συχνότερες ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Υπολογίζεται ότι αφορά περίπου το 10–13% των γυναικών, με συμπτώματα και βαρύτητα που διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα.
Από το 2026, η νέα διεθνής ονομασία του είναι Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο — Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome ή PMOS. Η νέα ονομασία υπογραμμίζει ότι πρόκειται για μια σύνθετη κατάσταση που επηρεάζει την ορμονική λειτουργία, τον μεταβολισμό και την αναπαραγωγική υγεία και όχι απλώς για την παρουσία «κύστεων» στις ωοθήκες.
Τα ευρήματα που φαίνονται στο υπερηχογράφημα δεν είναι πραγματικές κύστεις, αλλά πολλά μικρά ωοθυλάκια. Επιπλέον, μια γυναίκα μπορεί να έχει πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών χωρίς να έχει το σύνδρομο, ενώ το PMOS μπορεί να διαγνωστεί και χωρίς χαρακτηριστική υπερηχογραφική εικόνα.
Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;
Το PMOS μπορεί να εκδηλώνεται με:
- ακανόνιστες, αραιές ή απούσες περιόδους,
- απουσία ή διαταραχές της ωορρηξίας,
- αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο ή στο σώμα,
- ακμή και λιπαρότητα του δέρματος,
- αραίωση των μαλλιών στο τριχωτό της κεφαλής,
- δυσκολία στη διαχείριση του βάρους,
- δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης.
Δεν παρουσιάζουν όλες οι γυναίκες τα ίδια συμπτώματα. Το PMOS μπορεί να υπάρχει και σε γυναίκες με φυσιολογικό σωματικό βάρος.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Στις ενήλικες γυναίκες, η διάγνωση βασίζεται συνήθως στην παρουσία τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα τρία χαρακτηριστικά:
- Ακανόνιστη ή απούσα ωορρηξία, που συχνά εκδηλώνεται με διαταραχές περιόδου.
- Κλινικά ή εργαστηριακά σημεία αυξημένων ανδρογόνων, όπως δασυτριχισμός ή αυξημένη τεστοστερόνη.
- Πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα.
Παράλληλα πρέπει να αποκλείονται άλλες αιτίες, όπως εγκυμοσύνη, διαταραχές του θυρεοειδούς, υπερπρολακτιναιμία, μη κλασική συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων και άλλες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.
Στις έφηβες η διάγνωση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η ακανόνιστη περίοδος είναι συχνή τα πρώτα χρόνια μετά την εμμηναρχή, ενώ το υπερηχογράφημα και η ΑΜΗ δεν συνιστώνται για τη διάγνωση του συνδρόμου σε αυτή την ηλικία.
Γιατί χρειάζεται παρακολούθηση;
Το PMOS δεν αφορά μόνο την περίοδο και τη γονιμότητα. Μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για:
- διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2,
- διαταραχές των λιπιδίων και άλλους καρδιομεταβολικούς παράγοντες κινδύνου,
- υπνική άπνοια,
- άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχές πρόσληψης τροφής,
- υπερπλασία του ενδομητρίου όταν υπάρχουν μεγάλα διαστήματα χωρίς περίοδο.
Ο συνολικός κίνδυνος καρκίνου του ενδομητρίου παραμένει χαμηλός και δεν συνιστάται προληπτικός έλεγχος χωρίς ένδειξη. Χρειάζεται όμως ρύθμιση του κύκλου ή κατάλληλη προγεσταγονική προστασία όταν υπάρχει παρατεταμένη αμηνόρροια.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με τα συμπτώματα, τις μεταβολικές ανάγκες και το αν η γυναίκα επιθυμεί εγκυμοσύνη.
Ένας ισορροπημένος τρόπος ζωής, με τακτική σωματική δραστηριότητα, επαρκή ύπνο και υγιεινή διατροφή, αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης. Υπάρχουν σημαντικά οφέλη για την υγεία ακόμη και όταν δεν επιτυγχάνεται απώλεια βάρους.
Για τη ρύθμιση της περιόδου, την προστασία του ενδομητρίου, την ακμή ή την αυξημένη τριχοφυΐα μπορούν να χρησιμοποιηθούν, ανάλογα με την περίπτωση:
- συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά,
- περιοδική χορήγηση προγεσταγόνου,
- μετφορμίνη όταν υπάρχουν κυρίως μεταβολικές ενδείξεις,
- αντιανδρογόνα μόνο με αξιόπιστη αντισύλληψη και κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση,
- δερματολογικές και αισθητικές θεραπείες για την ακμή ή την τριχοφυΐα.
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλες τις γυναίκες.
PMOS και γονιμότητα
Η διαταραχή ή απουσία ωορρηξίας αποτελεί συχνή αιτία υπογονιμότητας στις γυναίκες με PMOS. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα με το σύνδρομο δεν μπορεί να μείνει έγκυος.
Όταν δεν υπάρχει άλλος παράγοντας υπογονιμότητας, η λετροζόλη αποτελεί συνήθως τη φαρμακευτική θεραπεία πρώτης επιλογής για την πρόκληση ωορρηξίας. Ανάλογα με την ανταπόκριση και τα υπόλοιπα ευρήματα, μπορεί να χρησιμοποιηθούν άλλες θεραπείες πρόκλησης ωορρηξίας ή γοναδοτροπίνες.
Η εξωσωματική γονιμοποίηση εξετάζεται όταν οι απλούστερες θεραπείες δεν έχουν αποτέλεσμα ή όταν συνυπάρχουν πρόσθετοι παράγοντες υπογονιμότητας.
Πότε χρειάζεται άμεση διερεύνηση;
Η ξαφνική ή γρήγορη εμφάνιση έντονης τριχοφυΐας, βάθυνσης της φωνής ή άλλων σημείων αρρενοποίησης δεν θεωρείται τυπική εικόνα PMOS και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Εξέταση απαιτείται επίσης σε περίπτωση παρατεταμένης απουσίας περιόδου, ασυνήθιστα έντονης αιμορραγίας ή πιθανότητας εγκυμοσύνης.
Η σωστή διάγνωση και η εξατομικευμένη παρακολούθηση μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση των συμπτωμάτων, στην προστασία της μακροχρόνιας υγείας και, όταν χρειάζεται, στην επίτευξη εγκυμοσύνης.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για τις γυναικολογικές παθήσεις.
Σεραφείμ Χ. Πούσιας M.D, M.Sc, Ph.D
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
