Η διερεύνηση υπογονιμότητας έχει στόχο να εντοπίσει τους παράγοντες που μπορεί να δυσκολεύουν τη σύλληψη και να καθορίσει ποια αντιμετώπιση είναι πραγματικά απαραίτητη. Ο έλεγχος αφορά και τους δύο συντρόφους, ξεκινά από τις απλούστερες εξετάσεις και προσαρμόζεται στην ηλικία, στο ιστορικό και στη διάρκεια των προσπαθειών.
Πότε χρειάζεται διερεύνηση υπογονιμότητας;
Η διερεύνηση συνήθως ξεκινά:
- μετά από 12 μήνες τακτικών επαφών χωρίς αντισύλληψη, όταν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών,
- μετά από 6 μήνες προσπαθειών, όταν η γυναίκα είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη,
- άμεσα ή νωρίτερα μετά τα 40 έτη ή όταν υπάρχει γνωστός παράγοντας που μπορεί να επηρεάζει τη γονιμότητα.
Νωρίτερη διερεύνηση χρειάζεται όταν έχει ήδη εντοπιστεί ή υπάρχει ισχυρή υποψία παράγοντα που μπορεί να προκαλεί υπογονιμότητα, όπως ακανόνιστες ή απούσες περίοδοι, ενδομητρίωση, παθήσεις των σαλπίγγων, προηγούμενες επεμβάσεις στην πύελο, ιστορικό εξωμήτριας κύησης ή πιθανός ανδρικός παράγοντας.
Πώς ξεκινά ο έλεγχος;
Το πρώτο βήμα είναι η λήψη αναλυτικού ιατρικού και αναπαραγωγικού ιστορικού και από τους δύο συντρόφους.
Αξιολογούνται μεταξύ άλλων:
- η διάρκεια και η συχνότητα των προσπαθειών,
- ο εμμηνορρυσιακός κύκλος,
- προηγούμενες εγκυμοσύνες ή αποβολές,
- προηγούμενες επεμβάσεις, λοιμώξεις ή θεραπείες,
- η φαρμακευτική αγωγή,
- το οικογενειακό και γενετικό ιστορικό,
- παράγοντες όπως το κάπνισμα, το σωματικό βάρος και η χρήση αναβολικών ή άλλων ουσιών.
Έλεγχος της γυναίκας
Ο αρχικός έλεγχος της γυναίκας μπορεί να περιλαμβάνει:
Διακολπικό υπερηχογράφημα
Με το υπερηχογράφημα αξιολογούνται η μήτρα, το ενδομήτριο και οι ωοθήκες. Μπορούν επίσης να εντοπιστούν ευρήματα όπως ινομυώματα, πολύποδες, κύστεις ωοθηκών ή ενδείξεις ενδομητρίωσης.
Αξιολόγηση της ωορρηξίας
Σε γυναίκες με σταθερούς κύκλους διάρκειας περίπου 21–35 ημερών συνήθως δεν απαιτείται πρόσθετη εξέταση μόνο για να επιβεβαιωθεί η ωορρηξία.
Όταν ο κύκλος είναι ακανόνιστος ή απουσιάζει, ο ορμονικός έλεγχος εξατομικεύεται, ώστε να διερευνηθούν πιθανά αίτια διαταραχής της ωορρηξίας.
Έλεγχος των σαλπίγγων
Η διαβατότητα των σαλπίγγων μπορεί να αξιολογηθεί με υστεροσαλπιγγογραφία ή με υπερηχογραφικό έλεγχο με σκιαγραφικό, όπως η HyCoSy ή η HyFoSy.
Η κατάλληλη μέθοδος επιλέγεται ανάλογα με το ιστορικό, τα προηγούμενα ευρήματα και τα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.
Εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας
Η αντιμυλλέριος ορμόνη (AMH), ο ορμονικός έλεγχος της γυναίκας (FSH, LH, Οιστραδιόλη) και η καταμέτρηση των μικρών ωοθυλακίων με υπερηχογράφημα — AFC — μπορούν να βοηθήσουν στην εκτίμηση της αναμενόμενης ανταπόκρισης των ωοθηκών σε μια πιθανή διέγερση.
Οι εξετάσεις αυτές δεν μετρούν άμεσα την ποιότητα των ωαρίων και δεν μπορούν από μόνες τους να προβλέψουν εάν μια γυναίκα θα συλλάβει φυσιολογικά. Τα αποτελέσματά τους πρέπει να ερμηνεύονται πάντοτε σε συνδυασμό με την ηλικία, το ιστορικό και την υπόλοιπη κλινική εικόνα.
Πρόσθετες ορμονικές ή γενετικές εξετάσεις ζητούνται μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη από το ιστορικό ή τον αρχικό έλεγχο.
Έλεγχος του άνδρα
Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί την αρχική εξέταση για την αξιολόγηση του ανδρικού παράγοντα. Εξετάζει παραμέτρους όπως ο αριθμός, η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων.
Όταν το αποτέλεσμα είναι παθολογικό, μπορεί να χρειαστεί επανάληψη του σπερμοδιαγράμματος και, ανάλογα με τα ευρήματα, αξιολόγηση από ουρολόγο–ανδρολόγο ή στοχευμένος ορμονικός, υπερηχογραφικός ή γενετικός έλεγχος.
Η αξιολόγηση του άνδρα πρέπει να ξεκινά παράλληλα με την αξιολόγηση της γυναίκας και όχι αφού ολοκληρωθούν όλες οι εξετάσεις της.
Χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε ζευγάρι;
Όχι. Η σωστή διερεύνηση υπογονιμότητας δεν βασίζεται σε ένα προκαθορισμένο και ίδιο πακέτο εξετάσεων για όλους.
Εξετάσεις όπως:
- ο έλεγχος θρομβοφιλίας,
- τα ανοσολογικά τεστ,
- ο εκτεταμένος γενετικός έλεγχος,
- η υστεροσκόπηση,
- η λαπαροσκόπηση,
- οι εξειδικευμένες εξετάσεις του σπέρματος,
δεν αποτελούν μέρος της αρχικής διερεύνησης σε κάθε ζευγάρι χωρίς συγκεκριμένη κλινική ένδειξη.
Η αδιάκριτη πραγματοποίηση πολλών εξετάσεων δεν σημαίνει πληρέστερο έλεγχο. Μπορεί να οδηγήσει σε τυχαία ευρήματα, περιττό κόστος και θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο όφελος.
Τι ακολουθεί μετά τη διερεύνηση;
Μετά την ολοκλήρωση του απαραίτητου ελέγχου διαμορφώνεται εξατομικευμένο πλάνο, λαμβάνοντας υπόψη:
- την ηλικία του ζευγαριού,
- τη διάρκεια των προσπαθειών,
- τα αποτελέσματα των εξετάσεων,
- το ιστορικό του ζευγαριού,
- τις πιθανότητες επιτυχίας κάθε διαθέσιμης επιλογής.
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει θεραπεία ενός συγκεκριμένου προβλήματος, παρακολούθηση της ωορρηξίας και προγραμματισμένες επαφές, σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση.
Η ολοκλήρωση της διερεύνησης δεν σημαίνει ότι κάθε ζευγάρι χρειάζεται εξωσωματική. Η θεραπεία επιλέγεται σύμφωνα με τα πραγματικά ευρήματα και τις ανάγκες κάθε ζευγαριού.
Εξατομικευμένος έλεγχος γονιμότητας
Στο ιατρείο του Δρ. Σεραφείμ Πούσια στην Κηφισιά, η διερεύνηση οργανώνεται εξατομικευμένα, με στόχο να ολοκληρώνεται ο απαραίτητος έλεγχος χωρίς άσκοπες εξετάσεις και καθυστερήσεις.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.
Σεραφείμ Χ. Πούσιας M.D, M.Sc, Ph.D
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
