Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος δεν είναι ένα ίδιο «πακέτο εξετάσεων» για όλες τις γυναίκες. Ξεκινά με τη λήψη ατομικού, γυναικολογικού, μαιευτικού και οικογενειακού ιστορικού, καθώς και με συζήτηση για τον κύκλο, την αντισύλληψη, τη σεξουαλική υγεία, τον εμβολιασμό έναντι του HPV, τυχόν συμπτώματα και παράγοντες κινδύνου.

Η κλινική εξέταση, ο έλεγχος του τραχήλου της μήτρας, το υπερηχογράφημα ή άλλες εξετάσεις πραγματοποιούνται όταν ενδείκνυνται από την ηλικία, το ιστορικό, τα συμπτώματα και τα ευρήματα. Ο στόχος είναι ο εξατομικευμένος έλεγχος και όχι η άσκοπη πραγματοποίηση εξετάσεων.

Συνίσταται ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος. Η συχνότητα της προληπτικής επίσκεψης και των επιμέρους εξετάσεων καθορίζεται από την ηλικία, το ιστορικό, προηγούμενα αποτελέσματα, τα συμπτώματα και τους παράγοντες κινδύνου.

Νωρίτερη γυναικολογική αξιολόγηση συνιστάται όταν εμφανίζονται νέα ή επίμονα συμπτώματα, υπάρχει προηγούμενο παθολογικό αποτέλεσμα τεστ Παπ ή HPV test, σχεδιάζεται εγκυμοσύνη ή υπάρχουν παράγοντες κινδύνου από το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό.

Στο ελληνικό Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας χρησιμοποιείται τεστ Παπ στις γυναίκες 21–29 ετών και HPV DNA test στις γυναίκες 30–65 ετών.

Το πότε θα επαναληφθεί ο έλεγχος και ποιο θα είναι το επόμενο βήμα εξαρτώνται από το αποτέλεσμα, το προηγούμενο ιστορικό, τυχόν ανοσοκαταστολή ή προηγούμενη θεραπεία στον τράχηλο. Ο εμβολιασμός έναντι του HPV μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη για τον ετήσιο προβλεπόμενο προληπτικό έλεγχο.

Όχι απαραίτητα. Το γυναικολογικό υπερηχογράφημα είναι πολύ χρήσιμο όταν υπάρχουν συμπτώματα, παθολογικά ευρήματα, διαταραχές περιόδου, πόνος, αιμορραγία, υπογονιμότητα ή ανάγκη παρακολούθησης γνωστής πάθησης.

Δεν αποτελεί όμως υποχρεωτική εξέταση για κάθε ασυμπτωματική γυναίκα σε κάθε επίσκεψη και δεν αντικαθιστά τον έλεγχο του τραχήλου της μήτρας ή τον προβλεπόμενο έλεγχο του μαστού.

Η γυναικολογική εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί κατά την περίοδο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πόνος, έντονη αιμορραγία ή άλλο σύμπτωμα που χρειάζεται αξιολόγηση.

Για προγραμματισμένο τεστ Παπ ή HPV test, η έντονη ενεργός αιμορραγία μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του δείγματος και ενδέχεται να είναι προτιμότερο να προγραμματιστεί η λήψη μετά το τέλος της περιόδου. Το υπερηχογράφημα μπορεί να γίνει και κατά την περίοδο, όταν αυτό εξυπηρετεί το συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Η κολποσκόπηση μπορεί να χρειαστεί μετά από παθολογικό αποτέλεσμα τεστ Παπ, συγκεκριμένο αποτέλεσμα HPV test, επίμονη λοίμωξη από HPV υψηλού κινδύνου, ύποπτο κλινικό εύρημα ή συμπτώματα που απαιτούν διερεύνηση.

Ένα θετικό HPV test δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται άμεσα κολποσκόπηση. Η απόφαση βασίζεται στον τύπο του HPV, στην κυτταρολογία, στην ηλικία, στο προηγούμενο ιστορικό και στη συνολική εκτίμηση κινδύνου.

Άμεση ιατρική αξιολόγηση χρειάζονται, μεταξύ άλλων, ο ξαφνικός ή έντονος πυελικός πόνος, η πολύ έντονη αιμορραγία, η λιποθυμία ή έντονη αδυναμία, ο πυρετός με πυελικό πόνο, η δύσοσμη έκκριση με πόνο, η αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση και ο πόνος ή η αιμορραγία όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης.

Η βαρύτητα δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ασφάλεια μόνο από ένα μήνυμα ή από περιγραφή συμπτωμάτων. Σε έντονα ή ταχέως επιδεινούμενα συμπτώματα απαιτείται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή αξιολόγηση σε εφημερεύον νοσοκομείο.

Βεβαίως. Μπορείτε να προγραμματίσετε ραντεβού για προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο, ακόμη και αν δεν υπάρχει συγκεκριμένο σύμπτωμα ή θέμα γονιμότητας.

Κατά την επίσκεψη θα αξιολογηθούν το ιστορικό σας, οι εξετάσεις που έχουν προηγηθεί και το ποιος έλεγχος είναι πραγματικά κατάλληλος για την ηλικία και τις ανάγκες σας.

Επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας για να οργανωθούν η πρώτη εκτίμηση και το κατάλληλο χρονικό σημείο του υπερηχογραφήματος. Μην διακόπτετε απότομα συνταγογραφημένα φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία και ενημερώστε τον γιατρό για όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που λαμβάνετε.

Συνιστάται αποφυγή αλκοόλ και καπνίσματος και λήψη φυλλικού οξέος σύμφωνα με την εξατομικευμένη ιατρική οδηγία. Αιμορραγία, έντονος ή μονόπλευρος πόνος, ζάλη ή λιποθυμία χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.

Ο χρόνος του πρώτου υπερηχογραφήματος εξατομικεύεται. Σε πολλές περιπτώσεις προγραμματίζεται περίπου στις 6–8 εβδομάδες, με βάση την τελευταία περίοδο, την ωορρηξία ή την ημερομηνία εμβρυομεταφοράς.

Μπορεί να χρειαστεί νωρίτερα όταν υπάρχει πόνος, αιμορραγία, ιστορικό εξωμήτριας κύησης ή άλλος παράγοντας κινδύνου. Ένα υπερηχογράφημα που γίνεται πολύ νωρίς μπορεί να είναι μη διαγνωστικό και να χρειαστεί επανάληψη.

Τα υπερηχογραφικά ευρήματα εμφανίζονται σταδιακά και εξαρτώνται από την πραγματική ηλικία κύησης, η οποία μπορεί να διαφέρει από τον υπολογισμό της τελευταίας περιόδου. Για αυτό δεν είναι ασφαλές να τίθεται διάγνωση μόνο επειδή ένα αναμενόμενο εύρημα δεν φάνηκε σε ένα πολύ πρώιμο υπερηχογράφημα.

Όταν τα ευρήματα είναι αμφίβολα, ο γιατρός μπορεί να συστήσει επαναληπτικό διακολπικό υπερηχογράφημα μετά από κατάλληλο χρονικό διάστημα και, όπου χρειάζεται, παρακολούθηση της β-hCG.

Η αρχική αξιολόγηση περιλαμβάνει αναλυτικό ιατρικό και μαιευτικό ιστορικό, εκτίμηση παραγόντων κινδύνου και βασικό εργαστηριακό έλεγχο. Συνήθως ελέγχονται, μεταξύ άλλων, η γενική αίματος, η ομάδα αίματος και ο παράγοντας Rhesus, έλεγχος θυρεοειδούς, γλυκόζης, τα ούρα και συγκεκριμένες λοιμώξεις.

Επιπρόσθετες εξετάσεις προστίθενται ανάλογα με το ιστορικό, τα συμπτώματα, τους παράγοντες κινδύνου και το πρωτόκολλο παρακολούθησης. Δεν χρειάζεται κάθε έγκυος τον ίδιο ακριβώς κατάλογο εξετάσεων.

Το υπερηχογράφημα του πρώτου τριμήνου πραγματοποιείται περίπου μεταξύ 11 και 14 εβδομάδων για τη χρονολόγηση της κύησης, την εκτίμηση του αριθμού των εμβρύων και, εφόσον επιλεγεί, τον προγεννητικό έλεγχο για χρωμοσωμικές ανωμαλίες.

Το αναλυτικό υπερηχογράφημα ανατομίας του εμβρύου, γνωστό ως υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου, πραγματοποιείται συνήθως περίπου στις 20–22 εβδομάδες. Ο ακριβής προγραμματισμός καθορίζεται από τον γιατρό και το κέντρο προγεννητικού ελέγχου.

Άμεση αξιολόγηση χρειάζονται η σημαντική αιμορραγία, ο έντονος ή μονόπλευρος κοιλιακός πόνος, η λιποθυμία, η δύσπνοια ή ο πόνος στο στήθος, ο υψηλός πυρετός, η απώλεια υγρών από τον κόλπο, η σοβαρή κεφαλαλγία με διαταραχές όρασης και η αισθητή μείωση των εμβρυϊκών κινήσεων μετά το στάδιο στο οποίο έχουν γίνει σταθερά αντιληπτές.

Η λίστα δεν είναι εξαντλητική. Κάθε έντονο, αιφνίδιο ή επιδεινούμενο σύμπτωμα χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό ή αξιολόγηση σε εφημερεύον νοσοκομείο.

Σε μια κύηση χωρίς επιπλοκές, η ήπια έως μέτρια άσκηση, τα ταξίδια και οι σεξουαλικές επαφές συνήθως επιτρέπονται. Δεν υπάρχει όμως μία απάντηση κατάλληλη για όλες τις εγκύους.

Αιμορραγία, πόνος, προβλήματα τραχήλου ή πλακούντα, απώλεια υγρών, κίνδυνος πρόωρου τοκετού, κίνδυνος θρόμβωσης ή άλλες επιπλοκές μπορεί να αλλάξουν τις οδηγίες. Πριν από μεγάλο ταξίδι ή έναρξη νέου προγράμματος άσκησης χρειάζεται εξατομικευμένη συνεννόηση.

Μετά από εξωσωματική, η ημερομηνία της κύησης είναι γνωστή με μεγαλύτερη ακρίβεια και αρχικά γίνεται υπερηχογραφικός έλεγχος για να επιβεβαιωθούν η ενδομήτρια θέση και η εξέλιξη της εγκυμοσύνης.

Στη συνέχεια, το πρόγραμμα παρακολούθησης καθορίζεται από την ηλικία της γυναίκας, το αν η κύηση είναι μονήρης ή πολύδυμη, το ιατρικό και μαιευτικό ιστορικό και τυχόν επιπλοκές. Η σύλληψη με IVF λαμβάνεται υπόψη στην εκτίμηση κινδύνου, αλλά δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάθε κύηση είναι παθολογική.

Όταν δεν υπάρχει γνωστός παράγοντας που επηρεάζει τη γονιμότητα, η διερεύνηση συνήθως ξεκινά μετά από 12 μήνες τακτικών επαφών χωρίς αντισύλληψη, όταν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών, και μετά από 6 μήνες όταν είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη.

Σε γυναίκες άνω των 40 ετών ή όταν υπάρχουν ακανόνιστοι κύκλοι, γνωστή ενδομητρίωση, σαλπιγγικός ή ανδρικός παράγοντας, ιστορικό θεραπείας που μπορεί να επηρεάζει τη γονιμότητα ή άλλη σαφής ένδειξη, η αξιολόγηση δεν πρέπει να καθυστερεί. Όπου υπάρχει ζευγάρι, η διερεύνηση των δύο συντρόφων γίνεται παράλληλα.

Η βασική διερεύνηση περιλαμβάνει αναλυτικό ιστορικό, αξιολόγηση της ωορρηξίας, γυναικολογικό υπερηχογράφημα και, όπου ενδείκνυται, εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας, της ανατομίας της μήτρας και της βατότητας των σαλπίγγων.

Παράλληλα πραγματοποιείται αξιολόγηση του ανδρικού παράγοντα με ιστορικό και σπερμοδιάγραμμα. Οι εξετάσεις επιλέγονται στοχευμένα· δεν χρειάζεται κάθε γυναίκα ή ζευγάρι τον ίδιο εκτεταμένο κατάλογο.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να αποτελεί κατάλληλη επιλογή σε σαλπιγγικό παράγοντα, σοβαρό ανδρικό παράγοντα, συγκεκριμένες περιπτώσεις ενδομητρίωσης, προχωρημένη αναπαραγωγική ηλικία ζευγαριού, αποτυχία άλλων τεκμηριωμένων θεραπειών ή όταν απαιτείται γενετικός έλεγχος εμβρύων για συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Η χαμηλή ωοθηκική εφεδρεία δεν αποτελεί από μόνη της αυτόματη ένδειξη για IVF. Πρέπει να συνεκτιμώνται η ηλικία, η διάρκεια της υπογονιμότητας, το ιστορικό, το σπέρμα, οι σάλπιγγες και οι στόχοι της γυναίκας ή του ζευγαριού.

Η ηλικία της γυναίκας και του άνδρα είναι ένας από τους σημαντικότερους προγνωστικούς παράγοντες, επειδή συνδέεται με τον αριθμό των διαθέσιμων ωαρίων, την ποιότητα του σπέρματος, την πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών στα έμβρυα και την πιθανότητα επίτευξης εγκυμοσύνης.

Η AMH και το AFC παρέχουν κυρίως πληροφορίες για την αναμενόμενη ποσοτική ανταπόκριση των ωοθηκών στη διέγερση. Δεν αντικαθιστούν την ηλικία και δεν μετρούν άμεσα την ποιότητα των ωαρίων.

Η AMH βοηθά στην εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας και της πιθανής ανταπόκρισης των ωοθηκών στη φαρμακευτική διέγερση. Είναι χρήσιμη για τον σχεδιασμό του πρωτοκόλλου, αλλά πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την ηλικία, το υπερηχογραφικό AFC, το ιστορικό και προηγούμενη ανταπόκριση σε θεραπεία.

Η AMH δεν αποτελεί από μόνη της «τεστ γονιμότητας», δεν μετρά άμεσα την ποιότητα των ωαρίων και δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα αν μια γυναίκα θα συλλάβει φυσικά.

Πριν από την IVF χρειάζονται αναλυτικό ιστορικό, γυναικολογικό υπερηχογράφημα, εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας, αξιολόγηση του σπέρματος και οι απαραίτητες εξετάσεις ασφάλειας και προετοιμασίας της θεραπείας.

Ο έλεγχος της κοιλότητας της μήτρας, των σαλπίγγων, η υστεροσκόπηση, ο γενετικός έλεγχος, ο έλεγχος θρομβοφιλίας ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις δεν είναι εξετάσεις ρουτίνας για όλες. Πραγματοποιούνται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη από το ιστορικό ή τα ευρήματα.

Η φάση της ωοθηκικής διέγερσης διαρκεί συχνά περίπου 10–14 ημέρες, με υπερηχογραφική και, όπου χρειάζεται, ορμονική παρακολούθηση. Ακολουθούν η τελική ωρίμανση των ωαρίων, η ωοληψία και η εργαστηριακή γονιμοποίηση.

Η συνολική διαδικασία διαρκεί περισσότερο από τη διέγερση. Αν πραγματοποιηθεί κατάψυξη όλων των εμβρύων, γενετικός έλεγχος ή εμβρυομεταφορά σε επόμενο κύκλο, το θεραπευτικό πλάνο εκτείνεται σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η εμβρυομεταφορά είναι η διαδικασία κατά την οποία το επιλεγμένο έμβρυο μεταφέρεται στη μήτρα με λεπτό καθετήρα. Συνήθως είναι σύντομη και δεν απαιτεί αναισθησία.

Στις κατάλληλες περιπτώσεις προτιμάται η μεταφορά ενός εμβρύου, με στόχο τη μείωση του κινδύνου πολύδυμης κύησης. Ο αριθμός των εμβρύων αποφασίζεται εξατομικευμένα με βάση την ηλικία, την πρόγνωση, το στάδιο και τα χαρακτηριστικά των εμβρύων, το ιστορικό και το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Μετά από έναν ανεπιτυχή κύκλο χρειάζεται συστηματική ανασκόπηση της ανταπόκρισης στη διέγερση, της ωρίμανσης των ωαρίων, της γονιμοποίησης, της εξέλιξης των εμβρύων, του ενδομητρίου και της τεχνικής της εμβρυομεταφοράς.

Δεν είναι τεκμηριωμένο να προστίθεται αυτόματα ένας μεγάλος αριθμός εξετάσεων ή θεραπειών μετά από μία αποτυχία. Πρόσθετος έλεγχος ή αλλαγή στρατηγικής πρέπει να γίνεται μόνο όταν προκύπτει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη.