Η εξωσωματική γονιμοποίηση περιλαμβάνει μια σειρά διαδοχικών σταδίων, από τον σχεδιασμό της θεραπείας και τη διέγερση των ωοθηκών μέχρι την ωοληψία, τη γονιμοποίηση των ωαρίων και την εμβρυομεταφορά.
Η ακριβής πορεία δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες. Το θεραπευτικό πλάνο εξατομικεύεται με βάση την ηλικία, την ωοθηκική εφεδρεία, το ιατρικό ιστορικό, τα χαρακτηριστικά του σπέρματος και τυχόν προηγούμενες προσπάθειες.
1. Προετοιμασία και σχεδιασμός της θεραπείας
Πριν από την έναρξη αξιολογούνται το ιστορικό και οι εξετάσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Στη συνέχεια καθορίζονται το κατάλληλο πρωτόκολλο διέγερσης, η αρχική δόση των φαρμάκων και τα επόμενα βήματα της θεραπείας.
Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε γυναίκα ή ζευγάρι. Όταν ο βασικός έλεγχος δεν έχει ολοκληρωθεί, προηγείται η κατάλληλη διερεύνηση της υπογονιμότητας.
2. Διέγερση και παρακολούθηση των ωοθηκών
Χορηγείται καθημερινή φαρμακευτική αγωγή, ώστε να αναπτυχθούν περισσότερα ωοθυλάκια και να μπορέσουν να συλλεχθούν περισσότερα ωάρια.
Η διέγερση διαρκεί συνήθως περίπου 8–12 ημέρες, αλλά η διάρκειά της εξαρτάται από την ανταπόκριση κάθε γυναίκας. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας πραγματοποιούνται υπερηχογραφήματα και, όταν χρειάζεται, ορμονικές εξετάσεις.
Η επιλογή των φαρμάκων και της δόσης δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στη σελίδα για τη διέγερση των ωοθηκών στην εξωσωματική.
3. Ένεση τελικής ωρίμανσης και ωοληψία
Όταν τα ωοθυλάκια φτάσουν στο κατάλληλο στάδιο, χορηγείται η ένεση τελικής ωρίμανσης, γνωστή ως «trigger». Η ένεση πρέπει να γίνει στην ακριβή ώρα που έχει δοθεί, επειδή η ωοληψία προγραμματίζεται σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά τη χορήγησή της.
Η ωοληψία πραγματοποιείται διακολπικά, υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση και συνήθως με αναισθησιολογική υποστήριξη ή μέθη. Μετά τη διαδικασία η γυναίκα παραμένει για σύντομη παρακολούθηση και επιστρέφει στο σπίτι με τις κατάλληλες οδηγίες.
Ο αριθμός των ωοθυλακίων δεν ταυτίζεται πάντοτε με τον αριθμό των ωαρίων που θα συλλεχθούν, ενώ δεν είναι όλα τα ωάρια απαραίτητα ώριμα.
4. Γονιμοποίηση και καλλιέργεια των εμβρύων
Τα ώριμα ωάρια γονιμοποιούνται στο εμβρυολογικό εργαστήριο με:
- κλασική IVF, κατά την οποία τα ωάρια τοποθετούνται μαζί με κατάλληλα προετοιμασμένα σπερματοζωάρια, ή
- μικρογονιμοποίηση – ICSI, κατά την οποία ένα σπερματοζωάριο εισάγεται απευθείας μέσα στο ωάριο.
Η ICSI εφαρμόζεται όταν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη και δεν αποτελεί αυτομάτως καλύτερη επιλογή από την κλασική IVF.
Την επόμενη ημέρα ελέγχεται πόσα ωάρια γονιμοποιήθηκαν φυσιολογικά. Τα έμβρυα παρακολουθούνται για τις επόμενες ημέρες και, ανάλογα με την εξέλιξή τους, η καλλιέργεια μπορεί να συνεχιστεί μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης, συνήθως την 5η ή 6η ημέρα.
Δεν εξελίσσονται όλα τα ωάρια σε έμβρυα κατάλληλα για εμβρυομεταφορά ή κρυοσυντήρηση. Η σταδιακή αυτή μείωση αποτελεί αναμενόμενο μέρος της βιολογικής διαδικασίας.
5. Εμβρυομεταφορά ή κρυοσυντήρηση των εμβρύων
Όταν υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, μπορεί να πραγματοποιηθεί εμβρυομεταφορά λίγες ημέρες μετά την ωοληψία.
Σε άλλες περιπτώσεις τα έμβρυα κρυοσυντηρούνται και μεταφέρονται σε επόμενο κύκλο. Αυτό μπορεί να επιλεγεί όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος υπερδιέγερσης των ωοθηκών, όταν το ενδομήτριο ή το ορμονικό περιβάλλον δεν θεωρούνται κατάλληλα ή όταν πραγματοποιείται προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος.
Η κρυοσυντήρηση όλων των εμβρύων δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια απέτυχε. Μπορεί να αποτελεί την ασφαλέστερη ή καταλληλότερη στρατηγική για τη συγκεκριμένη γυναίκα.
Η διαδικασία, η προετοιμασία και οι οδηγίες μετά τη μεταφορά αναλύονται στη ξεχωριστή σελίδα για την εμβρυομεταφορά στην εξωσωματική γονιμοποίηση.
6. Τεστ εγκυμοσύνης
Μετά την εμβρυομεταφορά συνεχίζεται η φαρμακευτική υποστήριξη σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού.
Η εγκυμοσύνη ελέγχεται με αιματολογική μέτρηση της β-hCG την ημέρα που έχει καθοριστεί από την ιατρική ομάδα, συνήθως περίπου 9–14 ημέρες μετά την εμβρυομεταφορά.
Σε θετικό αποτέλεσμα μπορεί να χρειαστεί επανάληψη της εξέτασης και στη συνέχεια προγραμματίζεται το πρώτο υπερηχογράφημα.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία;
Από την έναρξη της διέγερσης μέχρι την ωοληψία απαιτούνται συνήθως περίπου δύο εβδομάδες.
Αν πραγματοποιηθεί φρέσκια εμβρυομεταφορά, το τεστ εγκυμοσύνης γίνεται συνήθως περίπου τρεις έως τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη των φαρμάκων. Όταν τα έμβρυα κρυοσυντηρούνται, η εμβρυομεταφορά πραγματοποιείται σε μεταγενέστερο κύκλο και η συνολική διάρκεια είναι μεγαλύτερη.
Εξατομικευμένος σχεδιασμός της εξωσωματικής
Η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν πρέπει να εφαρμόζεται ως ένα ίδιο, προκαθορισμένο πρόγραμμα για όλες τις γυναίκες. Η θεραπεία χρειάζεται να προσαρμόζεται στην ανταπόκριση των ωοθηκών, στην εξέλιξη των εμβρύων και στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε γυναίκας ή ζευγαριού.
Για να αξιολογηθεί εάν η εξωσωματική αποτελεί το κατάλληλο επόμενο βήμα και να σχεδιαστεί εξατομικευμένα η θεραπεία, μπορείτε να προγραμματίσετε ένα ραντεβού στο ιατρείο.
Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σεραφείμ Χ. Πούσιας M.D, M.Sc, Ph.D
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
