Η διερεύνηση της υπογονιμότητας δεν αφορά μόνο τη γυναίκα. Ο ανδρικός παράγοντας μπορεί να συμμετέχει σε σημαντικό ποσοστό των περιστατικών και γι’ αυτό η σωστή αξιολόγηση του σπέρματος αποτελεί βασικό μέρος της συνολικής εκτίμησης ενός ζευγαριού.
Το πρώτο βήμα είναι συνήθως το σπερμοδιάγραμμα, το οποίο εξετάζει τον αριθμό, την κινητικότητα και τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται πιο εξειδικευμένος έλεγχος, όπως ο έλεγχος για κατακερματισμό DNA σπέρματος, γνωστός και ως DFI.
Τι είναι ο κατακερματισμός DNA σπέρματος;
Ο κατακερματισμός DNA σπέρματος, ή DFI από τον όρο DNA Fragmentation Index, περιγράφει την παρουσία βλαβών ή «σπασιμάτων» στο γενετικό υλικό των σπερματοζωαρίων.
Το σπερματοζωάριο δεν μεταφέρει μόνο κινητικότητα προς το ωάριο. Μεταφέρει και γενετική πληροφορία. Όταν το DNA του σπερματοζωαρίου είναι σε αυξημένο βαθμό κατακερματισμένο, μπορεί να επηρεαστεί η γονιμοποίηση, η ανάπτυξη του εμβρύου ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, η πιθανότητα αποβολής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας άνδρας με αυξημένο DFI δεν μπορεί να αποκτήσει παιδί. Σημαίνει όμως ότι το αποτέλεσμα χρειάζεται σωστή ερμηνεία, πάντα μέσα στο συνολικό ιστορικό του ζευγαριού.
Μπορεί το σπερμοδιάγραμμα να είναι φυσιολογικό αλλά το DFI αυξημένο;
Ναι, μπορεί. Το σπερμοδιάγραμμα και ο έλεγχος DFI αξιολογούν διαφορετικές παραμέτρους.
Ένα σπερμοδιάγραμμα μπορεί να δείχνει ικανοποιητικό αριθμό, κινητικότητα και μορφολογία, χωρίς αυτό να αποκλείει πιθανή βλάβη στο DNA των σπερματοζωαρίων. Γι’ αυτό, σε ζευγάρια με ανεξήγητη υπογονιμότητα, επανειλημμένες αποτυχίες εξωσωματικής γονιμοποίησης, κακή εμβρυϊκή εξέλιξη ή καθ’έξιν αποβολές, ο έλεγχος του DFI μπορεί να προσφέρει χρήσιμη πληροφορία.
Σύμφωνα με τις οδηγίες AUA/ASRM, ο έλεγχος κατακερματισμού DNA σπέρματος δεν συστήνεται ως αρχική εξέταση ρουτίνας για όλους τους άνδρες στην αρχική διερεύνηση της υπογονιμότητας. Μπορεί όμως να έχει θέση σε επιλεγμένα κλινικά σενάρια, όπως σε ζευγάρια με υποτροπιάζουσες απώλειες κύησης.
Τι είναι το οξειδωτικό στρες στο σπέρμα;
Το οξειδωτικό στρες είναι μία κατάσταση κατά την οποία η παραγωγή ελευθέρων ριζών υπερβαίνει την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού.
Τα σπερματοζωάρια είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυτή τη βλάβη, επειδή έχουν περιορισμένη ικανότητα επιδιόρθωσης και η κυτταρική τους μεμβράνη μπορεί να επηρεαστεί εύκολα από οξειδωτικούς μηχανισμούς.
Σε μικρό βαθμό, τα οξειδωτικά μόρια είναι φυσιολογικά και συμμετέχουν σε ορισμένες λειτουργίες του σπέρματος. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η ισορροπία διαταράσσεται. Τότε μπορεί να επηρεαστεί η κινητικότητα, η λειτουργικότητα και η ακεραιότητα του DNA των σπερματοζωαρίων.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν το οξειδωτικό στρες;
Παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν το οξειδωτικό στρες και να επηρεάσουν την ποιότητα του σπέρματος είναι:
- το κάπνισμα,
- η παχυσαρκία,
- η κακή διατροφή,
- η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ,
- οι λοιμώξεις ή φλεγμονές του ουρογεννητικού συστήματος,
- η κιρσοκήλη,
- η έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία,
- ο πρόσφατος υψηλός πυρετός,
- η έκθεση σε τοξικές ουσίες,
- η ατμοσφαιρική ρύπανση,
- η προχωρημένη ηλικία του άνδρα.
Η παρουσία ενός ή περισσότερων παραγόντων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πιο προσεκτικά, ειδικά όταν υπάρχει ιστορικό υπογονιμότητας ή αποτυχημένων προσπαθειών.
Πότε έχει νόημα ο έλεγχος DFI;
Ο έλεγχος DFI δεν χρειάζεται να γίνεται σε κάθε άνδρα που ξεκινά διερεύνηση γονιμότητας. Έχει περισσότερο νόημα όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη.
Μπορεί να συζητηθεί σε περιπτώσεις όπως:
- ανεξήγητη υπογονιμότητα,
- επανειλημμένες αποτυχίες εξωσωματικής γονιμοποίησης ή ICSI,
- κακή ποιότητα ή καθυστέρηση στην ανάπτυξη των εμβρύων,
- καθ’έξιν αποβολές,
- κιρσοκήλη,
- σημαντικοί παράγοντες οξειδωτικού στρες,
- φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα αλλά επίμονη δυσκολία σύλληψης.
Το αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται από ιατρό με εμπειρία στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και, όταν χρειάζεται, σε συνεργασία με ανδρολόγο ή ουρολόγο εξειδικευμένο στην ανδρική υπογονιμότητα.
Πώς αντιμετωπίζεται ο αυξημένος κατακερματισμός DNA σπέρματος;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την πιθανή αιτία. Δεν υπάρχει μία λύση που να εφαρμόζεται σε όλους.
Το πρώτο βήμα είναι η βελτίωση των τροποποιήσιμων παραγόντων. Η διακοπή καπνίσματος, η απώλεια βάρους όταν υπάρχει παχυσαρκία, η καλύτερη διατροφή, η μείωση αλκοόλ, ο επαρκής ύπνος και η αποφυγή υπερβολικής θερμότητας στην περιοχή των όρχεων μπορεί να βοηθήσουν.
Επειδή η σπερματογένεση χρειάζεται περίπου τρεις μήνες, οι αλλαγές αυτές χρειάζονται χρόνο για να φανούν στο σπέρμα.
Αν υπάρχει λοίμωξη ή φλεγμονή, χρειάζεται στοχευμένη διερεύνηση και θεραπεία. Αν υπάρχει κλινικά σημαντική κιρσοκήλη, μπορεί να χρειαστεί ανδρολογική εκτίμηση για πιθανή αντιμετώπιση.
Βοηθούν τα αντιοξειδωτικά;
Τα αντιοξειδωτικά χρησιμοποιούνται συχνά στην ανδρική υπογονιμότητα, ειδικά όταν υπάρχει υποψία οξειδωτικού στρες. Ωστόσο, δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως βέβαιη λύση.
Δεν έχουν όλα τα σκευάσματα την ίδια τεκμηρίωση και δεν ωφελούνται όλοι οι άνδρες με τον ίδιο τρόπο. Η σωστή προσέγγιση είναι εξατομικευμένη: αναζήτηση πιθανής αιτίας, διόρθωση παραγόντων κινδύνου και επιλογή θεραπείας με βάση το ιστορικό, το σπερμοδιάγραμμα, το DFI και το συνολικό αναπαραγωγικό προφίλ του ζευγαριού.
DFI, εξωσωματική γονιμοποίηση και επιλογή σπέρματος
Σε κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης, όταν υπάρχει αυξημένο DFI ή ιστορικό αποτυχημένων προσπαθειών, μπορεί να συζητηθούν ειδικές τεχνικές επιλογής σπέρματος, όπως η ICSI, η PICSI ή μικρορευστικές μέθοδοι όπως το ZyMōt.
Οι τεχνικές αυτές στοχεύουν στην καλύτερη επιλογή σπερματοζωαρίων, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως εγγύηση επιτυχίας. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το ιστορικό του ζευγαριού, την ποιότητα του σπέρματος, την ποιότητα των ωαρίων, την ηλικία της γυναίκας και τα συνολικά δεδομένα του κύκλου.
Η ESHRE τονίζει ότι τα πρόσθετα τεστ ή οι πρόσθετες τεχνικές στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή πρέπει να παρουσιάζονται με σαφήνεια, εξηγώντας το πιθανό όφελος, τους περιορισμούς και το επίπεδο τεκμηρίωσης.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις διαθέσιμες τεχνικές, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο: IVF, ICSI, PICSI και ZyMōt: τι είναι και πότε εφαρμόζονται.
Συμπέρασμα
Ο κατακερματισμός DNA σπέρματος και το οξειδωτικό στρες είναι σημαντικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την ανδρική γονιμότητα. Δεν χρειάζεται όμως πανικός ούτε υπερβολική χρήση εξετάσεων χωρίς ένδειξη.
Ο έλεγχος DFI έχει αξία όταν εφαρμόζεται σωστά: σε επιλεγμένα περιστατικά, με σωστή ερμηνεία και μέσα σε ένα εξατομικευμένο πλάνο.
Η υπογονιμότητα είναι υπόθεση και των δύο μελών του ζευγαριού. Γι’ αυτό η ολοκληρωμένη αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τη γυναίκα όσο και τον άνδρα.
Συχνές ερωτήσεις για τον κατακερματισμό DNA σπέρματος
Ο αυξημένος κατακερματισμός DNA σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει εγκυμοσύνη;
Όχι. Σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει ένας επιπλέον παράγοντας που επηρεάζει τη γονιμότητα και χρειάζεται σωστή αξιολόγηση.
Είναι το DFI εξέταση ρουτίνας;
Όχι. Δεν χρειάζεται να γίνεται σε όλους τους άνδρες στην αρχική διερεύνηση. Έχει περισσότερο νόημα σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως αποτυχίες IVF/ICSI, υποτροπιάζουσες αποβολές ή ανεξήγητη υπογονιμότητα.
Μπορεί να βελτιωθεί το DFI;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Η βελτίωση του τρόπου ζωής, η αντιμετώπιση λοιμώξεων ή κιρσοκήλης και η εξατομικευμένη χρήση αντιοξειδωτικών μπορεί να βοηθήσουν, ανάλογα με την αιτία.
Πόσο χρόνο χρειάζεται για να φανεί βελτίωση;
Συνήθως χρειάζονται περίπου τρεις μήνες, καθώς τόσο διαρκεί περίπου ένας κύκλος σπερματογένεσης.
Ο Δρ. Σεραφείμ Πούσιας, Γυναικολόγος – IVF Specialist, προσεγγίζει κάθε περιστατικό με στόχο τη σωστή διάγνωση, την αναλυτική ενημέρωση και τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου πλάνου θεραπείας.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.
