Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί με τον εμβολιασμό κατά του HPV, τον τακτικό προληπτικό έλεγχο και την έγκαιρη αντιμετώπιση των προκαρκινικών αλλοιώσεων.
Το Τεστ Παπ και το HPV test αποτελούν τις βασικές εξετάσεις για τον έλεγχο του τραχήλου της μήτρας. Το Τεστ Παπ ανιχνεύει πιθανές αλλοιώσεις στα κύτταρα του τραχήλου, ενώ το HPV test αναζητά τύπους του ιού HPV υψηλού κινδύνου που μπορεί να προκαλέσουν αυτές τις αλλοιώσεις.
Η λοίμωξη από τον HPV, τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων, είναι εξαιρετικά συχνή. Σχεδόν όλοι οι σεξουαλικά ενεργοί άνθρωποι θα έρθουν σε επαφή με κάποιον τύπο του ιού κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η λοίμωξη δεν προκαλεί συμπτώματα και υποχωρεί χωρίς να δημιουργήσει πρόβλημα.
Ωστόσο, όταν η λοίμωξη από ορισμένους τύπους HPV υψηλού κινδύνου επιμένει, μπορεί με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Με τον κατάλληλο έλεγχο, οι αλλοιώσεις αυτές μπορούν να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν έγκαιρα, πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.
Τι είναι ο HPV;
Ο HPV δεν είναι ένας μόνο ιός, αλλά μία μεγάλη ομάδα διαφορετικών τύπων ιών. Μεταδίδεται κυρίως μέσω στενής επαφής του δέρματος και των βλεννογόνων στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμη και χωρίς ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή.
Οι τύποι του HPV διακρίνονται σε:
- Τύπους χαμηλού κινδύνου, οι οποίοι μπορεί να προκαλέσουν γεννητικά κονδυλώματα.
- Τύπους υψηλού κινδύνου, οι οποίοι συνδέονται με προκαρκινικές αλλοιώσεις και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Οι HPV 16 και HPV 18 συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους τύπους υψηλού κινδύνου.
Η ανίχνευση HPV υψηλού κινδύνου δεν σημαίνει ότι υπάρχει καρκίνος. Σημαίνει ότι χρειάζεται αξιολόγηση του αποτελέσματος σε συνδυασμό με την ηλικία, το Τεστ Παπ και το προηγούμενο ιστορικό.
Τι είναι το Τεστ Παπ;
Το Τεστ Παπ, ή τεστ Παπανικολάου, είναι κυτταρολογική εξέταση που ελέγχει εάν υπάρχουν αλλοιώσεις στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας.
Ο βασικός σκοπός του είναι να εντοπίσει προκαρκινικές κυτταρικές μεταβολές πριν αυτές εξελιχθούν σε καρκίνο. Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει καρκίνος.
Κατά την εξέταση λαμβάνεται, με ειδικό βουρτσάκι, μικρή ποσότητα κυττάρων από τον τράχηλο. Στο ιατρείο χρησιμοποιείται κυτταρολογία υγρής φάσης, η οποία επιτρέπει την κατάλληλη επεξεργασία του δείγματος και, όταν υπάρχει ένδειξη, τη διενέργεια συμπληρωματικών μοριακών εξετάσεων από το ίδιο υλικό.
Τι είναι το HPV Test;
Το HPV test είναι μοριακή εξέταση που ανιχνεύει τύπους HPV υψηλού κινδύνου.
Σε ορισμένες περιπτώσεις πραγματοποιείται και γονοτυπικός έλεγχος, ώστε να προσδιοριστεί εάν υπάρχει συγκεκριμένος τύπος του ιού, όπως ο HPV 16 ή ο HPV 18.
Το HPV test δεν εξετάζει εάν υπάρχουν καρκινικά κύτταρα. Ανιχνεύει την παρουσία του ιού που, όταν επιμένει, μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη κυτταρικών αλλοιώσεων.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Τεστ Παπ και HPV Test;
Οι δύο εξετάσεις ελέγχουν διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά στοιχεία:
- Το Τεστ Παπ αναζητά αλλοιώσεις στα κύτταρα του τραχήλου.
- Το HPV test αναζητά τύπους HPV υψηλού κινδύνου που μπορεί να προκαλέσουν αυτές τις αλλοιώσεις.
Η κατάλληλη εξέταση επιλέγεται ανάλογα με την ηλικία, τα προηγούμενα αποτελέσματα και το ατομικό ιατρικό ιστορικό. Δεν είναι απαραίτητο κάθε γυναίκα να υποβάλλεται πάντοτε και στις δύο εξετάσεις ταυτόχρονα.
Πότε πρέπει να γίνεται το Τεστ Παπ και το HPV Test;
Στο πλαίσιο του ελληνικού Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου, για ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου προβλέπονται:
- Από 21 έως 29 ετών: Τεστ Παπ κάθε τρία χρόνια.
- Από 30 έως 65 ετών: HPV DNA test κάθε πέντε χρόνια.
Τα χρονικά αυτά διαστήματα αφορούν αποκλειστικά τον προληπτικό έλεγχο του τραχήλου της μήτρας. Δεν σημαίνουν ότι η γυναίκα πρέπει να επισκέπτεται τον γυναικολόγο μόνο κάθε τρία ή πέντε χρόνια.
Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος παραμένει ετήσιος, ακόμη και όταν δεν χρειάζεται να επαναληφθεί το Τεστ Παπ ή το HPV test. Η ετήσια επίσκεψη περιλαμβάνει την αξιολόγηση του κύκλου, πιθανών συμπτωμάτων, της αντισύλληψης, της αναπαραγωγικής υγείας, της εμμηνόπαυσης και του ατομικού και οικογενειακού ιστορικού.
Η ετήσια επίσκεψη δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται κάθε χρόνο τις ίδιες εξετάσεις. Ο έλεγχος εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και το ιστορικό.
Συχνότερος έλεγχος του τραχήλου μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει προηγούμενο παθολογικό Τεστ Παπ, θετικό HPV test, ιστορικό προκαρκινικής αλλοίωσης, προηγούμενη επέμβαση στον τράχηλο, ανοσοκαταστολή ή άλλο ειδικό ιστορικό.
Πώς πραγματοποιείται η εξέταση;
Το Τεστ Παπ και το HPV test πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια μιας σύντομης γυναικολογικής εξέτασης.
Αρχικά τοποθετείται προσεκτικά ο κολποδιαστολέας, ώστε να είναι ορατός ο τράχηλος της μήτρας. Στη συνέχεια λαμβάνεται δείγμα κυττάρων με ένα μικρό ειδικό βουρτσάκι.
Η διαδικασία διαρκεί λίγα λεπτά και συνήθως δεν είναι επώδυνη. Μπορεί να προκαλέσει ήπια και παροδική ενόχληση ή αίσθημα πίεσης.
Πώς πρέπει να προετοιμαστώ;
Το Τεστ Παπ και το HPV test προγραμματίζονται μετά το τέλος της περιόδου. Στο πλαίσιο του προγραμματισμένου προληπτικού ελέγχου, δεν πραγματοποιούμε τη δειγματοληψία κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, καθώς η παρουσία αίματος μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα και την αξιολόγηση του δείγματος.
Για περίπου 48 ώρες πριν από την εξέταση συνιστάται να αποφεύγονται:
- η κολπική σεξουαλική επαφή,
- οι κολπικές πλύσεις,
- τα ενδοκολπικά φάρμακα, οι κρέμες ή άλλα κολπικά προϊόντα, εκτός εάν έχει δοθεί διαφορετική ιατρική οδηγία.
Εάν υπάρχει απρόσμενη ή ασυνήθιστη αιμορραγία, η γυναικολογική αξιολόγηση δεν πρέπει να αναβάλλεται. Σε αυτή την περίπτωση δεν πρόκειται για απλό προγραμματισμένο screening, αλλά για σύμπτωμα που χρειάζεται διερεύνηση.
Τι σημαίνει ένα θετικό HPV Test;
Ένα θετικό HPV test σημαίνει ότι ανιχνεύθηκε ένας ή περισσότεροι τύποι HPV υψηλού κινδύνου.
Δεν σημαίνει ότι υπάρχει καρκίνος ούτε ότι θα αναπτυχθεί οπωσδήποτε σοβαρή αλλοίωση.
Το επόμενο βήμα εξαρτάται από:
- τον τύπο ή τον γονότυπο του HPV,
- το αποτέλεσμα του Τεστ Παπ,
- την ηλικία,
- τα προηγούμενα αποτελέσματα,
- το ατομικό ιατρικό ιστορικό.
Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να συστηθεί επανάληψη του ελέγχου, συμπληρωματική εξέταση ή κολποσκόπηση. Δεν χρειάζεται κάθε θετικό HPV test άμεση κολποσκόπηση.
Ένα θετικό HPV Test σημαίνει πρόσφατη μόλυνση;
Όχι απαραίτητα.
Το HPV test δεν μπορεί να δείξει πότε αποκτήθηκε η λοίμωξη ή από ποιον σύντροφο μεταδόθηκε. Ο HPV μπορεί να παραμένει μη ανιχνεύσιμος για μεγάλο χρονικό διάστημα και να ανιχνευθεί ξανά αργότερα.
Ένα νέο θετικό αποτέλεσμα δεν αποδεικνύει πρόσφατη μετάδοση και δεν αποτελεί απόδειξη απιστίας.
Τι σημαίνει ένα παθολογικό Τεστ Παπ;
Ένα παθολογικό Τεστ Παπ σημαίνει ότι εντοπίστηκαν μεταβολές στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας.
Οι μεταβολές αυτές μπορεί να είναι ήπιες και παροδικές ή να χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν ισοδυναμεί με διάγνωση καρκίνου.
Ανάλογα με το είδος της αλλοίωσης, το HPV test και το προηγούμενο ιστορικό, μπορεί να συστηθεί επανάληψη του ελέγχου, κολποσκόπηση ή βιοψία.
Πότε χρειάζεται κολποσκόπηση;
Η κολποσκόπηση είναι λεπτομερής εξέταση του τραχήλου της μήτρας με ειδικό οπτικό όργανο που παρέχει μεγέθυνση.
Μπορεί να συστηθεί όταν υπάρχουν συγκεκριμένα παθολογικά ευρήματα στο Τεστ Παπ, ανιχνεύονται γονότυποι HPV υψηλότερου κινδύνου, η HPV λοίμωξη επιμένει ή υπάρχει ύποπτο κλινικό εύρημα στον τράχηλο.
Εφόσον χρειάζεται, κατά την κολποσκόπηση μπορεί να ληφθεί μικρό δείγμα ιστού για βιοψία.
Υπάρχει θεραπεία για τον HPV;
Δεν υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία που να εξαλείφει άμεσα τον ίδιο τον HPV.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο οργανισμός ελέγχει τη λοίμωξη χωρίς ειδική θεραπεία. Η παρακολούθηση έχει στόχο να εντοπίσει έγκαιρα πιθανές κυτταρικές αλλοιώσεις.
Η θεραπεία αφορά τις βλάβες που μπορεί να προκαλέσει ο HPV, όπως τα γεννητικά κονδυλώματα ή οι επιβεβαιωμένες προκαρκινικές αλλοιώσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διακοπή του καπνίσματος, καθώς το κάπνισμα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμμονής της HPV λοίμωξης και εξέλιξης των τραχηλικών αλλοιώσεων.
Ο ρόλος του εμβολίου κατά του HPV
Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης και προστατεύει από σημαντικούς τύπους του ιού που συνδέονται με προκαρκινικές αλλοιώσεις, καρκίνους και γεννητικά κονδυλώματα.
Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, ο εμβολιασμός συνιστάται σε αγόρια και κορίτσια στην ηλικία των 9–11 ετών, με δυνατότητα αναπλήρωσης όταν δεν έχει πραγματοποιηθεί στη συνιστώμενη ηλικία.
Σε ανεμβολίαστους ενήλικες, η ένδειξη αξιολογείται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τις ισχύουσες συστάσεις.
Το εμβόλιο:
- προλαμβάνει νέες λοιμώξεις από τους τύπους που καλύπτει,
- δεν θεραπεύει λοίμωξη που υπάρχει ήδη,
- δεν θεραπεύει υπάρχουσες κυτταρικές αλλοιώσεις,
- δεν αντικαθιστά το Τεστ Παπ ή το HPV test.
Πότε χρειάζεται άμεση γυναικολογική αξιολόγηση;
Το Τεστ Παπ και το HPV test είναι εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου και αφορούν κυρίως γυναίκες χωρίς συμπτώματα.
Μια γυναίκα δεν πρέπει να περιμένει το επόμενο προγραμματισμένο Τεστ Παπ όταν εμφανίζει:
- αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή,
- αιμορραγία μεταξύ των περιόδων,
- αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση,
- επίμονη αιματηρή ή υδαρή κολπική έκκριση,
- οποιοδήποτε νέο ή ανεξήγητο γυναικολογικό σύμπτωμα.
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να οφείλονται σε πολλές και συχνά καλοήθεις αιτίες, χρειάζονται όμως γυναικολογική αξιολόγηση.
Συχνές ερωτήσεις
Πονάει το Τεστ Παπ;
Συνήθως όχι. Μπορεί να προκαλέσει ήπια πίεση ή παροδική ενόχληση κατά την τοποθέτηση του κολποδιαστολέα και τη λήψη του δείγματος.
Χρειάζεται να κάνω Τεστ Παπ κάθε χρόνο;
Όχι απαραίτητα. Τα διαστήματα επανάληψης καθορίζονται από την ηλικία, τα προηγούμενα αποτελέσματα και το ιστορικό. Ο ετήσιος προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος, όμως, παραμένει σημαντικός.
Θετικό HPV Test σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι. Σημαίνει ότι ανιχνεύθηκε τύπος HPV υψηλού κινδύνου και ότι χρειάζεται η κατάλληλη αξιολόγηση ή παρακολούθηση.
Κάθε θετικό HPV Test χρειάζεται κολποσκόπηση;
Όχι. Η απόφαση εξαρτάται από τον γονότυπο, το αποτέλεσμα του Τεστ Παπ και το προηγούμενο ιστορικό.
Μπορώ να κάνω Τεστ Παπ όταν έχω περίοδο;
Όχι στο πλαίσιο του προγραμματισμένου προληπτικού ελέγχου. Περιμένουμε να ολοκληρωθεί η περίοδος και προγραμματίζουμε την εξέταση μετά το τέλος της αιμορραγίας.
Χρειάζεται έλεγχος μετά το εμβόλιο HPV;
Ναι. Το εμβόλιο μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο, αλλά δεν προστατεύει από κάθε ογκογόνο τύπο HPV και δεν αντικαθιστά τον προληπτικό έλεγχο.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για τον γυναικολογικό έλεγχο.
Σεραφείμ Χ. Πούσιας M.D, M.Sc, Ph.D
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
