Η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι μια θεραπεία που πρέπει να εξατομικεύεται. Η ηλικία της γυναίκας, η ωοθηκική εφεδρεία, η ποιότητα του σπέρματος, η ανταπόκριση στη διέγερση, ο αριθμός και η ποιότητα των εμβρύων, αλλά και το ιστορικό προηγούμενων προσπαθειών επηρεάζουν σημαντικά το θεραπευτικό πλάνο.
Τα τελευταία χρόνια, μαζί με τη βασική διαδικασία της εξωσωματικής, συζητούνται όλο και περισσότερο οι λεγόμενες πρόσθετες τεχνικές ή IVF add-ons. Σε αυτές περιλαμβάνονται τεχνικές όπως το PRP ωοθηκών, το PRP ενδομητρίου, το embryo glue, το time-lapse, η τεχνητή νοημοσύνη στο εμβρυολογικό εργαστήριο, το endometrial scratching και ορισμένες εξετάσεις του ενδομητρίου.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν μια τεχνική ακούγεται σύγχρονη ή πολλά υποσχόμενη. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει με αξιόπιστο τρόπο την πιθανότητα γέννησης παιδιού στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Τι είναι το PRP ωοθηκών;
Το PRP σημαίνει platelet-rich plasma, δηλαδή πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια. Παρασκευάζεται από το αίμα της ίδιας της γυναίκας και περιέχει αιμοπετάλια και αυξητικούς παράγοντες.
Στην εξωσωματική γονιμοποίηση, το PRP ωοθηκών έχει προταθεί κυρίως για γυναίκες με χαμηλή ωοθηκική εφεδρεία, χαμηλή AMH ή φτωχή ανταπόκριση στη διέγερση. Συνήθως γίνεται με έγχυση PRP μέσα στις ωοθήκες, με τεχνική παρόμοια με την ωοληψία.
Συχνά χρησιμοποιείται ο όρος «αναζωογόνηση ωοθηκών». Ο όρος αυτός χρειάζεται προσοχή, γιατί μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερες προσδοκίες από αυτές που υποστηρίζουν μέχρι σήμερα τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Πιο ακριβές είναι να μιλάμε για μια τεχνική που βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση και όχι για καθιερωμένη θεραπεία ρουτίνας.
PRP ωοθηκών: υπάρχουν αποτελέσματα;
Υπάρχουν μελέτες που έχουν αναφέρει πιθανές βελτιώσεις σε ενδιάμεσους δείκτες, όπως ο αριθμός των ωοθυλακίων, η AMH, η ανταπόκριση στη διέγερση ή ο αριθμός των ωαρίων σε επιλεγμένες ομάδες γυναικών.
Το κρίσιμο σημείο όμως είναι άλλο: μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επαρκώς ισχυρή τεκμηρίωση από καλά σχεδιασμένες τυχαιοποιημένες μελέτες που να δείχνει ότι το PRP ωοθηκών αυξάνει αξιόπιστα την πιθανότητα γέννησης παιδιού.
Η διαφορά είναι σημαντική. Στην εξωσωματική δεν μας ενδιαφέρει μόνο αν βελτιώνεται ένας εργαστηριακός ή υπερηχογραφικός δείκτης. Το πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα είναι αν αυξάνεται η πιθανότητα να γεννηθεί ένα υγιές παιδί.
Για τον λόγο αυτό, το PRP ωοθηκών δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένη λύση για χαμηλή AMH, φτωχή ανταπόκριση ή προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής. Μπορεί να συζητηθεί μόνο εξατομικευμένα, με πλήρη ενημέρωση για τα περιορισμένα δεδομένα και τις εναλλακτικές επιλογές.
Με απλά λόγια: το PRP ωοθηκών είναι μια ενδιαφέρουσα, αλλά όχι καθιερωμένη τεχνική.
Τι είναι τα IVF add-ons;
Με τον όρο IVF add-ons περιγράφονται πρόσθετες εξετάσεις ή παρεμβάσεις που μπορεί να προταθούν επιπλέον ενός κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Μπορεί να αφορούν την επιλογή ή παρακολούθηση των εμβρύων, την υποστήριξη της εμφύτευσης, την αξιολόγηση του ενδομητρίου, τη βελτίωση της ωοθηκικής ανταπόκρισης ή εργαστηριακές και βιολογικές παρεμβάσεις.
Δεν είναι όλα τα add-ons ίδια. Ορισμένα έχουν περισσότερα δεδομένα, άλλα λιγότερα, ενώ κάποια παραμένουν κυρίως ερευνητικά. Γι’ αυτό δεν πρέπει να μπαίνουν όλα στην ίδια κατηγορία.
Η εξατομικευμένη ιατρική δεν σημαίνει ότι εφαρμόζονται όλα σε όλους. Σημαίνει ότι επιλέγεται αυτό που έχει πραγματικό λόγο να χρησιμοποιηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Δεν έχουν όλα τα add-ons την ίδια τεκμηρίωση
Ορισμένες τεχνικές, όπως το embryo glue, έχουν μελετηθεί περισσότερο και φαίνεται ότι μπορεί να έχουν κάποιο όφελος σε συγκεκριμένα αποτελέσματα, χωρίς όμως να αποτελούν εγγύηση επιτυχίας για κάθε ζευγάρι.
Άλλες τεχνικές, όπως το ERA test και το endometrial scratching, έχουν αποδυναμωθεί από νεότερα δεδομένα και δεν συνιστώνται ως πρακτικές ρουτίνας για όλες τις ασθενείς.
Τεχνικές όπως το PRP ωοθηκών, το PRP ενδομητρίου και οι ενδομήτριες εγχύσεις αντιβίωσης παραμένουν περισσότερο αβέβαιες. Μπορεί να συζητηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αυξάνουν σταθερά την πιθανότητα γέννησης παιδιού.
Με απλά λόγια, το ερώτημα δεν είναι «να κάνω όλα τα add-ons;». Το σωστό ερώτημα είναι: «ποιο από αυτά έχει πραγματική ένδειξη στη δική μου περίπτωση και τι δεδομένα υπάρχουν ότι μπορεί να βοηθήσει;»
Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα
PRP ωοθηκών: Υπάρχουν μελέτες με πιθανά θετικά ευρήματα σε ενδιάμεσους δείκτες, αλλά δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση από ισχυρές τυχαιοποιημένες μελέτες ότι αυξάνει αξιόπιστα τη γέννηση παιδιού.
Embryo glue: Έχει περισσότερα δεδομένα από άλλα add-ons και μπορεί να έχει κάποιο όφελος.
ERA test / εξετάσεις παραθύρου εμφύτευσης: Δεν συνιστώνται ως ρουτίνα για όλες τις ασθενείς, καθώς δεν έχει αποδειχθεί σταθερή βελτίωση στο live birth rate στον γενικό πληθυσμό IVF.
Endometrial scratching: Δεν υποστηρίζεται η γενικευμένη χρήση του πριν από κάθε εμβρυομεταφορά.
Time-lapse / AI: Μπορεί να βοηθούν στην παρακολούθηση και αξιολόγηση των εμβρύων.
PRP ενδομητρίου: Ενδιαφέρουσα προσέγγιση για επιλεγμένες περιπτώσεις, κυρίως λεπτό ή δύσκολο ενδομήτριο, αλλά όχι καθιερωμένη λύση ρουτίνας.
Ενδομήτριες εγχύσεις αντιβίωσης: Δεν αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία ρουτίνας για αποτυχία εμφύτευσης ή πιθανή χρόνια ενδομητρίτιδα.
Embryo glue
Το embryo glue είναι ειδικό καλλιεργητικό μέσο που χρησιμοποιείται κατά την εμβρυομεταφορά και περιέχει υαλουρονικό οξύ.
Παρά το όνομά του, δεν πρόκειται για πραγματική «κόλλα». Δεν κολλάει το έμβρυο στο ενδομήτριο και δεν εγγυάται εμφύτευση.
Σε αντίθεση με άλλα add-ons, το embryo glue έχει μελετηθεί περισσότερο. Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει πιθανό όφελος σε ορισμένα αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας γέννησης παιδιού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αλλάζει από μόνο του την πρόγνωση κάθε κύκλου εξωσωματικής ή ότι είναι απαραίτητο για όλες τις ασθενείς.
Time-lapse και τεχνητή νοημοσύνη στο εμβρυολογικό εργαστήριο
Το time-lapse embryo monitoring επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση της ανάπτυξης των εμβρύων μέσα στον επωαστήρα, χωρίς συχνές διακοπές του σταθερού εργαστηριακού περιβάλλοντος.
Σε ορισμένα συστήματα, το time-lapse συνδυάζεται με αλγορίθμους ή τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να υποστηριχθεί η αξιολόγηση και επιλογή εμβρύου για εμβρυομεταφορά.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην πιο τυποποιημένη ανάλυση εικόνων, βίντεο και δεδομένων εμβρυϊκής ανάπτυξης.
Δεν αντικαθιστά τον εμβρυολόγο, δεν διορθώνει την ποιότητα των ωαρίων ή των εμβρύων και δεν μετατρέπει ένα χρωμοσωμικά παθολογικό έμβρυο σε φυσιολογικό. Μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση των εμβρύων, αλλά το πραγματικό όφελος εξαρτάται από το ιστορικό, την ηλικία, τον αριθμό των διαθέσιμων εμβρύων και το εργαστηριακό περιβάλλον.
ERA test και εξετάσεις παραθύρου εμφύτευσης
Οι εξετάσεις ενδομητρικής δεκτικότητας, όπως το ERA test, έχουν προταθεί για την αξιολόγηση του λεγόμενου «παραθύρου εμφύτευσης». Η ιδέα είναι ότι σε ορισμένες γυναίκες το ενδομήτριο μπορεί να είναι δεκτικό σε διαφορετική χρονική στιγμή από την αναμενόμενη, και επομένως η εμβρυομεταφορά θα μπορούσε θεωρητικά να προσαρμοστεί.
Ωστόσο, τα νεότερα δεδομένα δεν υποστηρίζουν τη χρήση τέτοιων εξετάσεων ως ρουτίνα σε όλες τις γυναίκες που κάνουν εξωσωματική. Η χρήση τους δεν έχει αποδείξει σταθερά ότι αυξάνει την πιθανότητα γέννησης παιδιού στον γενικό πληθυσμό των ασθενών που υποβάλλονται σε θεραπεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να συζητηθούν ποτέ. Σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως απαραίτητη εξέταση για κάθε αποτυχημένη εμβρυομεταφορά.
Endometrial scratching
Το endometrial scratching είναι μια τεχνική μικρού τραυματισμού του ενδομητρίου, με στόχο θεωρητικά τη βελτίωση της εμφύτευσης.
Αν και είχε συζητηθεί αρκετά στο παρελθόν, τα νεότερα δεδομένα δεν υποστηρίζουν τη γενικευμένη χρήση του σε όλες τις ασθενείς που κάνουν εξωσωματική γονιμοποίηση.
Επομένως, δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυτόματα ως «βήμα ενίσχυσης» πριν από κάθε εμβρυομεταφορά. Η χρήση του, αν συζητηθεί, χρειάζεται συγκεκριμένη ένδειξη και ενημέρωση.
PRP ενδομητρίου
Το PRP ενδομητρίου έχει προταθεί κυρίως σε περιπτώσεις λεπτού ή δύσκολου ενδομητρίου και σε ορισμένες περιπτώσεις επαναλαμβανόμενης αποτυχίας εμφύτευσης.
Η θεωρητική βάση είναι ότι οι αυξητικοί παράγοντες του PRP θα μπορούσαν να βοηθήσουν την αναγέννηση ή τη δεκτικότητα του ενδομητρίου. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν είναι ακόμη αρκετά ισχυρά ώστε να θεωρείται καθιερωμένη λύση για όλες τις ασθενείς.
Μπορεί να συζητηθεί σε πολύ επιλεγμένες περιπτώσεις.
Χρόνια ενδομητρίτιδα και ενδομήτριες εγχύσεις αντιβίωσης
Η χρόνια ενδομητρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονή του ενδομητρίου, η οποία έχει συσχετιστεί σε ορισμένες μελέτες με υπογονιμότητα, αποτυχία εμφύτευσης και επαναλαμβανόμενες αποβολές.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η διερεύνησή της μπορεί να έχει νόημα. Συνήθως γίνεται με υστεροσκόπηση, βιοψία ενδομητρίου και ειδικές ιστολογικές ή ανοσοϊστοχημικές εξετάσεις.
Αν υπάρχει τεκμηριωμένη χρόνια ενδομητρίτιδα, η αντιβιοτική αγωγή μπορεί να συζητηθεί. Αυτό όμως είναι διαφορετικό από τη χρήση ενδομήτριων εγχύσεων αντιβίωσης ως γενικευμένο add-on στην εξωσωματική.
Οι ενδομήτριες εγχύσεις αντιβίωσης, δηλαδή η απευθείας χορήγηση αντιβιοτικών μέσα στην κοιλότητα της μήτρας, έχουν προταθεί σε ορισμένες περιπτώσεις εμμένουσας ή δύσκολης χρόνιας ενδομητρίτιδας. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχουν καθιερωθεί ως θεραπεία ρουτίνας και δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ότι βελτιώνουν αξιόπιστα τα ποσοστά γέννησης παιδιού.
Πότε έχει νόημα ένα IVF add-on;
Πριν αποφασιστεί η χρήση ενός add-on, είναι σημαντικό να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα:
- Γιατί προτείνεται αυτή η τεχνική στη συγκεκριμένη περίπτωση;
- Υπάρχουν δεδομένα ότι αυξάνει τη γέννηση παιδιού ή μόνο ενδιάμεσους δείκτες;
- Σε ποιες ασθενείς έχει μελετηθεί;
- Υπάρχουν πιθανοί κίνδυνοι ή περιορισμοί;
- Πόσο κοστίζει;
- Τι θα αλλάξει πρακτικά στο θεραπευτικό πλάνο;
Στην εξωσωματική γονιμοποίηση, περισσότερες τεχνικές δεν σημαίνουν πάντα καλύτερο αποτέλεσμα. Ο στόχος δεν είναι να προστεθούν όσο το δυνατόν περισσότερα βήματα, αλλά να επιλεγούν εκείνα που έχουν πραγματικό λόγο να χρησιμοποιηθούν για τη συγκεκριμένη γυναίκα ή το συγκεκριμένο ζευγάρι.
Συμπέρασμα
Το PRP ωοθηκών και τα υπόλοιπα IVF add-ons αποτελούν ένα σημαντικό αλλά σύνθετο πεδίο στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.
Ορισμένες τεχνικές έχουν περισσότερα δεδομένα, κάποιες έχουν περιορισμένη τεκμηρίωση και άλλες παραμένουν υπό αξιολόγηση. Γι’ αυτό χρειάζεται προσεκτική, εξατομικευμένη ενημέρωση, χωρίς υπερβολικές υποσχέσεις αλλά και χωρίς απόλυτη απόρριψη κάθε νέας προσέγγισης.
Η σωστή ερώτηση δεν είναι «ποια add-ons υπάρχουν;».
Η σωστή ερώτηση είναι: ποια από αυτά έχουν πραγματικό νόημα στη δική μου περίπτωση;
Ο Δρ. Σεραφείμ Πούσιας, Γυναικολόγος – IVF Specialist, προσεγγίζει κάθε περιστατικό με στόχο τη σωστή διάγνωση, την αναλυτική ενημέρωση και τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου πλάνου θεραπείας.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.
