Η χαμηλή AMH είναι ένα από τα συχνότερα ευρήματα που προκαλούν άγχος σε γυναίκες που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί. Πολλές γυναίκες βλέπουν μια χαμηλή τιμή στην εξέταση και θεωρούν ότι «τελείωσε ο χρόνος» ή ότι πρέπει άμεσα να προχωρήσουν σε εξωσωματική γονιμοποίηση.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η AMH είναι χρήσιμη εξέταση, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνη της. Δεν δείχνει με ακρίβεια αν μια γυναίκα μπορεί ή δεν μπορεί να μείνει έγκυος φυσικά. Κυρίως βοηθά στην εκτίμηση του ωοθηκικού αποθέματος και στην πρόβλεψη της πιθανής ανταπόκρισης των ωοθηκών σε φαρμακευτική διέγερση.
Σύμφωνα με την ASRM, δείκτες όπως η AMH και το AFC είναι χρήσιμοι για την πρόβλεψη της ανταπόκρισης στη διέγερση και του αριθμού των ωαρίων που μπορεί να ληφθούν, αλλά δεν αποτελούν από μόνοι τους αξιόπιστους προγνωστικούς δείκτες της πιθανότητας φυσικής σύλληψης ανεξάρτητα από την ηλικία.
Τι είναι η AMH;
Η AMH, ή αντιμυλλέριος ορμόνη, παράγεται από τα μικρά ωοθυλάκια στις ωοθήκες. Χρησιμοποιείται ως δείκτης του ωοθηκικού αποθέματος, δηλαδή ως έμμεση ένδειξη του αριθμού των διαθέσιμων ωοθυλακίων.
Μια χαμηλή AMH σημαίνει συνήθως ότι οι ωοθήκες έχουν μικρότερο αριθμό διαθέσιμων ωοθυλακίων. Δεν σημαίνει όμως αυτόματα ότι τα ωάρια που υπάρχουν είναι κακής ποιότητας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί η AMH συχνά παρερμηνεύεται.
Χαμηλή AMH σημαίνει υπογονιμότητα;
Όχι απαραίτητα.
Μια γυναίκα με χαμηλή AMH μπορεί να έχει φυσιολογική ωορρηξία και να μπορεί να συλλάβει φυσικά, ειδικά αν είναι νεότερης ηλικίας, έχει σύντομο διάστημα προσπαθειών, ανοιχτές σάλπιγγες, φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα στον σύντροφο και δεν υπάρχει άλλος παράγοντας υπογονιμότητας.
Η χαμηλή AMH από μόνη της δεν είναι διάγνωση υπογονιμότητας. Είναι ένα κομμάτι της συνολικής εικόνας.
Τι δείχνει πραγματικά η χαμηλή AMH;
Η χαμηλή AMH δείχνει κυρίως ότι μπορεί να υπάρχει:
χαμηλότερο ωοθηκικό απόθεμα,
πιθανότητα μειωμένης ανταπόκρισης σε διέγερση,
μικρότερος αριθμός ωαρίων σε έναν κύκλο εξωσωματικής,
μικρότερος αριθμός εμβρύων διαθέσιμων για επιλογή,
μικρότερο χρονικό περιθώριο για αναμονή, ειδικά αν η ηλικία είναι πάνω από 35–37 έτη.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ESHRE για την ωοθηκική διέγερση στην εξωσωματική γονιμοποίηση τονίζουν τη σημασία της εξατομίκευσης της θεραπείας, με βάση την αναμενόμενη ανταπόκριση των ωοθηκών, την ασφάλεια και το συνολικό προφίλ της ασθενούς.
Χαμηλή AMH και ποιότητα ωαρίων
Ένα συχνό λάθος είναι να ταυτίζεται η χαμηλή AMH με την κακή ποιότητα ωαρίων. Η AMH εκφράζει κυρίως το ωοθηκικό απόθεμα, δηλαδή τον αναμενόμενο αριθμό διαθέσιμων ωοθυλακίων, και όχι άμεσα την ποιότητα των ωαρίων.
Η ποιότητα των ωαρίων σχετίζεται κυρίως με την ηλικία της γυναίκας. Για παράδειγμα, μια νεότερη γυναίκα με χαμηλή AMH μπορεί να έχει μικρό αριθμό ωαρίων, αλλά τα ωάρια που λαμβάνονται να έχουν καλύτερη αναπτυξιακή δυναμική σε σχέση με μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας. Αντίθετα, μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να έχει σχετικά ικανοποιητική AMH, αλλά η ηλικία να επηρεάζει σημαντικά την πιθανότητα χρωμοσωμικά φυσιολογικών εμβρύων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χαμηλή AMH είναι αδιάφορη. Στην εξωσωματική γονιμοποίηση, μικρότερος αριθμός ωαρίων συνήθως σημαίνει και μικρότερος αριθμός εμβρύων διαθέσιμων για επιλογή. Άρα, ακόμη και αν η AMH δεν μετρά άμεσα την ποιότητα των ωαρίων, ο μικρότερος αριθμός ωαρίων μπορεί πρακτικά να μειώσει τις διαθέσιμες «ευκαιρίες» να προκύψει ένα καλής δυναμικής έμβρυο.
Με απλά λόγια: η AMH μάς βοηθά κυρίως να εκτιμήσουμε «πόσα» ωάρια μπορεί να περιμένουμε, όχι με βεβαιότητα «πόσο καλά» είναι αυτά τα ωάρια. Η ASRM αναφέρει ότι η AMH και το AFC προβλέπουν καλύτερα την απόδοση σε ωάρια και την ανταπόκριση στη διέγερση, ενώ έχουν ασθενέστερη συσχέτιση με ποιοτικά αποτελέσματα όπως η ποιότητα ωαρίων, η κλινική κύηση και η γέννηση παιδιού.
Χαμηλή AMH σημαίνει ότι πρέπει να κάνω άμεσα εξωσωματική;
Όχι πάντα. Αλλά σημαίνει ότι δεν πρέπει να χαθεί χρόνος χωρίς σωστή αξιολόγηση.
Η απόφαση για εξωσωματική δεν βασίζεται μόνο στην AMH. Πρέπει να συνεκτιμηθούν:
η ηλικία της γυναίκας,
η διάρκεια προσπαθειών για εγκυμοσύνη,
το σπερμοδιάγραμμα,
η βατότητα των σαλπίγγων,
το ιστορικό ενδομητρίωσης,
προηγούμενα χειρουργεία στις ωοθήκες,
η συχνότητα της ωορρηξίας,
προηγούμενες εγκυμοσύνες ή αποβολές,
το AFC στον υπέρηχο (ο αριθμός των μικρών ωοθυλακίων στον υπερηχογραφικό έλεγχο των ωοθηκών),
οι τιμές FSH και οιστραδιόλης στην αρχή του κύκλου.
Για παράδειγμα, μια γυναίκα 30 ετών με χαμηλή AMH, σύντομο διάστημα προσπαθειών και χωρίς άλλον παράγοντα υπογονιμότητας μπορεί να μη χρειάζεται άμεσα εξωσωματική. Αντίθετα, μια γυναίκα 39 ετών με χαμηλή AMH και δύο χρόνια προσπαθειών χρειάζεται πολύ πιο ενεργητική προσέγγιση.
Πότε η εξωσωματική μπορεί να είναι λογική επιλογή;
Η εξωσωματική μπορεί να συζητηθεί πιο άμεσα όταν η χαμηλή AMH συνυπάρχει με:
ηλικία άνω των 35–37 ετών,
προσπάθειες πάνω από 6–12 μήνες χωρίς εγκυμοσύνη,
χαμηλό AFC (ο αριθμός των μικρών ωοθυλακίων στον υπερηχογραφικό έλεγχο των ωοθηκών),
ιστορικό χειρουργείου στις ωοθήκες,
ενδομητρίωση,
ανδρικό παράγοντα,
σαλπιγγικό παράγοντα,
προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες,
ανάγκη για κρυοσυντήρηση εμβρύων ή ωαρίων.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναμονή μπορεί να κοστίσει χρόνο. Και στην αναπαραγωγική ιατρική, ειδικά μετά τα 35, ο χρόνος είναι συχνά πιο κρίσιμος από την ίδια την τιμή της AMH.
Ακόμη και πολύ χαμηλή AMH δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα δεν μπορεί να προσπαθήσει με εξωσωματική. Σημαίνει όμως ότι πρέπει να γίνει ρεαλιστική συζήτηση για την πιθανή ανταπόκριση, τον αριθμό ωαρίων, τις πιθανότητες ανά κύκλο και το ενδεχόμενο να χρειαστούν περισσότερες από μία προσπάθειες. Η ASRM επισημαίνει ότι πολύ χαμηλές τιμές AMH δεν πρέπει από μόνες τους να χρησιμοποιούνται ως λόγος άρνησης θεραπείας με εξωσωματική.
Μπορεί να αυξηθεί η AMH;
Συνήθως όχι με ουσιαστικό και αξιόπιστο τρόπο. Υπάρχουν παρεμβάσεις που μπορεί να βελτιώσουν τη γενική υγεία, τον μεταβολισμό ή τις συνθήκες πριν από μια προσπάθεια, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως τρόπος «αύξησης του ωοθηκικού αποθέματος».
Συμπληρώματα, βιταμίνες και αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να έχουν θέση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αναστρέφουν την ηλικία ούτε δημιουργούν νέο ωοθηκικό απόθεμα. Εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια και όχι ψεύτικες υποσχέσεις.
Τι πρέπει να κάνω αν έχω χαμηλή AMH;
Το σωστό επόμενο βήμα είναι μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση γονιμότητας. Αυτή συνήθως περιλαμβάνει:
αναλυτικό ιστορικό,
υπερηχογραφικό έλεγχο με AFC (ο αριθμός των μικρών ωοθυλακίων στον υπερηχογραφικό έλεγχο των ωοθηκών),
ορμονικό έλεγχο,
σπερμοδιάγραμμα,
έλεγχο σαλπίγγων όπου χρειάζεται,
αξιολόγηση ηλικίας και διάρκειας προσπαθειών,
συζήτηση για φυσική προσπάθεια, σπερματέγχυση, εξωσωματική ή κρυοσυντήρηση, ανάλογα με την περίπτωση.
Η χαμηλή AMH δεν πρέπει να οδηγεί σε πανικό. Πρέπει όμως να οδηγεί σε σωστή και έγκαιρη στρατηγική.
Συμπέρασμα
Η χαμηλή AMH δεν σημαίνει αυτόματα ότι μια γυναίκα πρέπει να κάνει εξωσωματική. Σημαίνει κυρίως ότι το ωοθηκικό απόθεμα είναι χαμηλότερο και ότι πιθανώς η ανταπόκριση σε διέγερση θα είναι μικρότερη.
Δεν αποτελεί από μόνη της άμεση απόδειξη κακής ποιότητας ωαρίων. Η ποιότητα των ωαρίων επηρεάζεται κυρίως από την ηλικία. Όμως, επειδή η χαμηλή AMH μπορεί να σημαίνει λιγότερα ωάρια και λιγότερα έμβρυα διαθέσιμα για επιλογή, επηρεάζει σημαντικά τη στρατηγική και τον χρόνο της προσπάθειας.
Το πιο επικίνδυνο λάθος είναι να ερμηνεύεται η AMH μόνη της. Το δεύτερο λάθος είναι να αγνοείται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η σωστή προσέγγιση είναι ψυχραιμία, πλήρης έλεγχος και εξατομικευμένο πλάνο.
Ο Δρ. Σεραφείμ Πούσιας, Γυναικολόγος – IVF Specialist, προσεγγίζει κάθε περιστατικό με στόχο τη σωστή διάγνωση, την αναλυτική ενημέρωση και τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου πλάνου θεραπείας.
Διαβάστε περισσότερα στην κεντρική σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.
